انجمن بازی ها و ورزش کودکان

خلاصه مقاله

تأثیر و نقش بازی و ورزش بر کودک الکترونیکی

موضوع :

نقش و تأثیر بازی و ورزش بر کودک الکترونیکی

با سلام و احترام به کلیه حاضرین در دومین کنفرانس کودک الکترونیکی ، والدین عزیز و گرامی ، مدیران و مسئولان محترم

سخن خود را با این عبارت شروع می کنم.

ریشه کن هرگز نگردد علتی                                                                                        گرکه با معلول جنگد ملتی

صحبت کردن در مورد دنیای کودکان خصوصاً کودکان تا 7 سال سن در این جمع و با این فرصت کم بسیار سخت می باشد اما حسب وظیفه در ادامه تلاش شده که حتی الامکان مطالبی هر چند مختصر و کوتاه اما پر محتوی همراه با راهبردهای کاربردی به جمع حاضر ارائه شود .

شناخت دنیای کودکان هر چند به ظاهر ساده نشان داده می شود ، اما واقعیت اینگونه نیست . کودکان همزمان با رشدشان با دنیای پیچیده تری مواجه می شوند و اینجاست که باید والدین آنان با شناخت و داشته ها و تجربیات خود به کمک کودک بیایند.

اولین و مهمترین چیزی که در همه امور منجمله دنیای کودکان ضروری و الزامی است شناختن این دنیاست که به هر میزان شناخت بهتر ، عمیق تر و جامع تر صورت بگیرد یقیناً کمک بیشتری به کودک انجام می گیرد .

تاریخچه

ابتدا لازم می دانم که خلاصه ای از تاریخچه انجمن بازی ها و ورزش کودکان فدراسیون ورزش های همگانی کشور ، ساختار و تشکیلات ، اهداف ، وظایف ، سیاست ها و برنامه ها و هم چنین ضرورت و نیاز به ایجاد این انجمن مطالبی ارائه کنم :

انجمن بازی ها و ورزش کودکان در 16 مهر ماه سال 1386 همزمان با سالروز جهانی کودک با موافقت مسئولان سازمان تربیت بدنی و به عنوان یکی از انجمن های تحت پوشش فدراسیون ورزش های همگانی فعالیت خود را آغاز کرد . همانطوری که از نام این انجمن پیداست فعالیت های انجمن در دو بخش بازی و ورزش ویژه کودکان تا 7 سال سن تقسیم می شود که به دلایل و شرایط سنی کودکان این رده سنی بیشتر فعالیت های این انجمن معطوف به بازی است تا ورزش . در واقع می توان گفت بر اساس نیاز و ضرورت و همچنین از مدت ها پیش خلاء در خصوص ورزش این گروه سنی احساس می شدکه تحت تربیت بدنی کودکان خردسال (تربیت بدنی ویژه کودکان/خردسال) فعالیت نماید اما به دلیل ویژگی ها و نیازهای این گروه سنی نام متناسب با آن یعنی انجمن بازی ها و ورزش کودکان خردسال انتخاب و مورد استفاده قرار گرفته است . همانطوری که در بالا قید شد انجمن بازی ها و ورزش کودکان به جنبه بازی بیشتر توجه نموده و بزودی با راه اندازی سایت انجمن به نیازهای اساسی و ضروری کودکان پاسخگو شده همچنین انواع بازی های متناسب سن کودکان خردسال از طریق این سایت معرفی خواهند شد .

اهداف و وظایف انجمن بازی ها و ورزش کودکان

انجمن بازی ها و ورزش کودکان برنامه های جامع و تخصصی را برای کودکان خردسال رده سنی تا 7 سال سن در چارچوب اهداف و وظایف زیر طراحی و اجرا خواهد نمود ..

سلامت بدن و اهمیت آن در اسلام

نظر اسلام درباره ورزش و بازی اینگونه است

پرورش جسم و تن و تامین سلامتی برای انسان یک نیاز طبیعی است ، لذا شما می بینید که در اسلام حتی به بازی کردن کودکان نیز عنایت مخصوصی به کار رفته است . امام صادق علیه السلام در حدیثی فرمود :

در حقیقت ، در هفت سال اول هر کاری که مربی روی طفل انجام می دهد و هر گونه برنامه ای که از لحاظ تعلیم و تربیت ، روی او پیاده می کند ، از رهگذر بازی صورت می گیرد .

بهترین ابزار ، برای تربیت روح و جسم طفل در هفت سال اول بازی است . بازی است که او را به معاشرت و فعالیت و فعال ساختن استعدادهای خود وادار می کند و دریچه ای است برای گریز او از بچگی به کمال و از عدم مسئولیت به مسئولیت و از عدم شناخت به شناخت و از ناتوانی به توان و نیرومندی و استقامت !

اسلام ، کودک را در هفت سال اول "سرور" و در هفت سال دوم "بنده" و در هفت سال سوم "وزیر" می شناسد . یعنی در هفت سال اول ، آزاد از برنامه های مخصوص تعلیم و تربیت است و در هفت سال دوم ، بنده و مطیع برنامه های مخصوص تعلیم و تربیت است و در هفت سال سوم ، برای والدین و مربیان خود وزیر و همکار و مشاور است .

کودک دارای حقوقی است از جمله بازی و تعلیم و تربیت ، حق کودک است . آموختن فن شنا و تیراندازی حق کودک است . ورزش و بهداشت ، حق کودک است . قرار دادن کودک ، در محیطی سالم ، برای تعلیم و تربیت و بازی و ورزش و معاشرت و رشد ، حق اوست .

کودک حق دارد که از محبت والدین ، برخوردار شود و اگر به او وعده ای داده می شود به آن وعده ، وفا شود .

پیامبر خدا فرمود :

من کانَ عنده طبی فلیتصاب له

هر کس که دارای فرزندی است باید برای او بچگی کند .

هیچ دینی ، این همه به کودکان توجه نکرده است . در قرآن و نهج البلاغه و کتب حدیث صدها رهنمود در این زمینه وجود دارد . یک جامعه سالم ، نیاز به خانواده های سالم دارد و یک خانواده سالم ، نیاز دارد که همه دستوراتی که اسلام در مورد کودکان داده است ، مو به مو به مرحله اجرا گذارد .

کودکان حقوقی دارند . جامعه ، خانواده و والدین ، باید برای ادای حقوق آنها با تمام نیرو بسیج شوند . کودکان نیز در برابر این حقوق وظایفی پیدا می کنند که اگر هم در دوران کودکی از انجام آنها ناتوان و معذور باشند ، ولی بعد از بلوغ و پس از رسیدن به سن تکلیف ، باید در ادای آنها بکوشند .

روزی پیامبر اکرم بر کودکانی عبور کرد که در حال بازی بودند ، یکی از اصحاب خواست آنها را از بازی باز دارد پیامبر فرمود : بگذارید بازی کنند ! خاک ، چراگاه کودکان است . اسلام بدین اصل توجه داشته که بازی کردن برای کودک یک نیاز طبیعی است . بدین جهت نه تنها آنها را منع نکرده ، بلکه به اولیا دستور می دهد که در بازی کردن به آنها آزادی بدهید . پیامبر اکرم و ائمه اطهار نه تنها کودکانشان را از بازی نهی نمی کردند ، بلکه گاهی از اوقات خود با آنها بازی می کردند و بدین وسیله مراتب محبت و صفا را نسبت به آنها ابراز می نمودند . پس اسلام نسبت به بازی و ورزش اجمالاً نظری مساعد دارد .

بازی برای کودک هدف نیست ، بلکه وسیله ای است برای پرورش قوای درونی او و آماده شدنش برای سازندگی آینده . دوران بازی کودک بهترین دوران تعلیم و تربیت است . نباید این دوران حساس به بطالت بگذرد ، یا اسباب پرورش غیر صحیح کودک را فراهم سازد . اولیا و مربیان از بازی کودکان می توانند برای پرورش صحیح آنها نتایج ارزنده ای را به دست آوردند . بازی را نباید به صورت بیهوده و سرگرمی محض تلقی کرد ، بلکه امریست جدی که برای آینده کودک زندگی ساز است . این درست نیست که ما بازی را هدف قرار بدهیم و کودکان را صرفاً به بازی و سرگرمی تشویق کنیم و وسایل بازی را در اختیارشان قرار دهیم . والدین و مربیان با توجه به زندگی آینده کودک و نوع نیازمندی هایش باید بازی های آموزنده و سودمندی را برایش انتخاب کنند و در این بازی ها کودکان را تشویق نمایند . بازی هایی که سازنده باشد و کودک را برای زندگی آینده و قبول مسئولیتها آماده گرداند ، تا در ضمن تفریح و سرگرمی بهترین نتیجه را از این دوران حساس بگیرند .

بهترین بازی برای کودک آنست که با توجه به استعدادهای درونی و زندگی آینده اش و محیط کارش و همه امکاناتش تنظیم شود تا همه نیروهای جسمانی و عقلانی او را به کار گیرد . باید به کودک آزادی داد و تشویق کرد ، تا برای خودش اسباب بازی بسازد . اسباب بازی های خریداری شده را به کار گیرد ، تکمیل کند ، خراب کند و تعمیرش کند تا از هم بپاشد و دوباره بسازد . لازم به یادآوری است که تمام کودکان در استعداد بازی و در انتخاب اسباب بازی یکسان نیستند . هر کودکی ذوق و استعداد مخصوصی دارد . بعضی کودکان در بعضی بازی ها استعداد و علاقه مخصوصی دارند ، اما در بازی های دیگر ندارند . مربی می تواند از همین راه استعدادها را شناسایی کند و در همان جهت پرورش دهد . مربی می تواند در ابتدا اسباب بازی های گوناگون را در اختیار کودکان قرار دهد و آنها را به بازی تشویق نماید ولی در انتخاب اسباب بازی و نوع بازی باید کودک را آزاد بگذارد و خود نظاره گر باشد و بدین وسیله ذوق ها و استعدادهای آنها را تشخیص بدهد . سپس آنها را جدا سازد و بر طبق استعداد و علاقه شان اسباب بازی های مختلف در اختیارشان قرار دهد .

والدین و مربیان باید توجه داشته باشند که هر نوع بازی و سرگرمی برای کودکان سودمند نیست . بازی هایی که خوی حیوانیت را در کودکان بیش از حد لازم پرورش دهد و به زندگی روحانی و معنوی آنها لطمه وارد سازد ، به صلاح آنها نیست .

بنابراین بازی هایی را باید طراحی ، تبلیغ و تشویق کرد که احساس تعاون ، خیرخواهی ، نوع دوستی ، محبت ، گذشت و فداکاری را در افراد پرورش دهد .

ضرورت رشد یکپارچه کودکان خردسال

دوره خردسالی حیاتی ترین مرحلۀ تکامل شخصیت انسان و تأثیرگذارترین دوره شکل گیری درک صحیح از مسائل مربوط به سلامتی ، رفتار اجتماعی و آموزش است . بقا ، رشد و تکامل شخصیت در اولین سال های کودکی فرآیند هایی مرتبط و به شدت به هم پیوسته اند که بر یک دیگر اثر متقابل دارند و تلاش برای بهبود هر کدام از آنها در بهبود وضعیت دیگری اثر متقابل خواهد داشت .

تأکید و تمرکز بر دوره خردسالی موجب می شود که کودک و خانواده در مرکز توجه قرار گیرند . در این رویکرد به جای تمرکز بر یک مشکل خاصی ، به مجموعه نیازهای کودک و خانواده اش توجه می شود . تامین مجموعه نیازهای به هم پیوسته کودک در ارتباط با بقاء ، رشد و تکامل شخصیت نیز نیازمند وجود هماهنگی در سیاست ها و برنامه ها است . کودکان معصوم و بی گناه همواره در معرض تهدید های مختلف قرار دارند که یکی از این تهدیدهای جدی ، بازی های رایانه ای است که در دهه اخیر به طور گسترده به خانواده های ایرانی نیز راه یافته است . اکثر خانواده ها به طور کلی شناخت لازم و کافی از بازی های رایانه ای و همچنین از تأثیرات عمیق و مخرب تعدادی از این بازیها که اکثرا تولید خارجی است ندارند و در صورت آگاهی دادن جامع و کامل به والدین از یک سو و انتظار و توقع به جا از تولید کنندگان داخلی در راستای کمک ،  همراهی و مشارکت در مسیر تربیت نسل آینده به دست اندرکاران و مسئولان این امر می توان بسیار امیدوار بود که تا حد زیادی از وارد آمدن صدمات و آسیب های جدی به کودکان جلوگیری به عمل آمده است .

در کتاب ساختار آموزش و پرورش تا آموزش عالی 93 کشور جهان که رضا فلاح پور مطالب آن را گردآوری و تنظیم کرده است در خصوص کودکستان آمده است منابع مربوط به دوره قاجار نشان می دهد که معدودی کودکستان در این دوره افتتاح شده است . در سال 1292 شمسی ، کودکستان تمدن به همت ناصح الملک اسماعیل بن حاج محمد حسین ناصح بروجردی دایر شد . تا سال 1300 شمسی دولت برای تاسیس و اداره کودکستان ها یا غنچه اطفال ، برنامه مدون و اعتبار خاصی نداشته است .

در بخشی از این کتاب تحت عنوان : ساختار آموزشش ، آموزش و پرورش ایران از سال 1300 تا 1345 در مورد کودکستان اینگونه مطرح شده است .

از سال 1300 به بعد تاسیس کودکستان مورد توجه قرار گرفته و در سال 1310 تعدادی کودکستان در مرکز و بعضی از شهرها با تصویب شورای عالی معارف به وجود آمده است .

در آبان ماه سال 1312 اساسنامه تاسیس کودکستان ها به تصویب شورای عالی معارف رسید . سن ورود به دوره کودکستان طبق این اساسنامه ، دارا بودن حداقل 4 سال سن و دوره تحصیل در کودکستان دو تا سه سال پیش بینی شده بود .

در ساختار جدید آموزش و پرورش کشور ، مصوب 1344 ، دوره کودکستان ، قبل از دبستان پیش بینی شد که معمولاً این دوره از آغاز ، بیشتر به صورت خصوصی تاسیس و گسترش یافته است (طرح اصلاح آموزش و پرورش ، 1344)

در بخش تحصیل ساختار ، آموزش و پرورش 93 کشور جهان بررسی ها نشان می دهد که از 93 کشور جهان مورد مطالعه ، 10 کشور مجری مهد کودک ، 16 کشور مجری کودکستان و 59 کشور هم مجری آمادگی می باشند .

از جمعیت تقریباً 70 میلیون نفری کشور عزیزمان ، حدود 7 میلیون آن کودک تا 7 سال سن می باشد و از این میزان نیز به طور تقریبی 700 هزار کودک در مهدهای شهری و روستامهد ها حضور دارند و علت مطرح کردن این موضوع به این دلیل می باشد که مهدکودک ها نهادهای رسمی هستند و تعدادی از کودکان حاضر در این مهدها یقیناً دسترسی به بازی های رایانه ای در منازل خود دارند .

بنابراین ضرورت انجام یک پژوهش در رابطه با میزان کودکان دختر و پسر در این مهدکودک ها به بازی های رایانه ای مشغول هستند احساس می شود .

روانشناسان و متخصصان تعاریف مختلف و متنوعی از بازی ارائه داده اند . در واقع می توان گفت تعاریف متعدد به ابعاد و زوایای خاصی از بازی نگریسته و تاثیر و اهمین آن را از آن بعد مورد دقت قرار داده است . با همه این تعاریف همگان بر روی ارزش ها و کارکردهای بازی نظرات تقریباً مشابهی دارند . زمانی که کودک در حین بازی اندام ها و عضلات خود را رشد می دهد ، به بعد جسمی او مربوط می شود . با به کار بردن فکر و تخیل خود قوای ذهنی اش را به کار می اندازد به بعد ذهنی مرتبط است . وقتی که کودک در حین بازی با اشیای مختلف ، شکل ، اندازه و رنگ آشنا و اهمیت اشیا را درک و لمس می کند و اطلاعات گوناگونی درباره اطراف خود کسب و می آموزد و مهمتر از همه بازی وسیله مفیدی برای آموزش همکاری و دوستی و رعایت قوانین و مقررات یا آشنایی با طبیعت و خیلی از اصول انسانی و تربیتی است در واقع به بعد آموزشی پرداخته است . خودبینی ، خودخواهی و خود محوری کودک با انجام بازی های گروهی و دسته جمعی کاشته می شود و روشهای همکاری و ارتباط سایرین ، درک اطرافیان ، صبر و حوصله را به طور کلی روابط اجتماعی را به طور صحیح فرا می گیرد که این بعد اجتماعی تلقی می گردد .

همچنین به وسیله بازی می توان فشارهای روحی و استرس های کودک را تخلیه کرد و از نیازها و آرزوهای سرکوب شده او مطلع شد که به بعد درمانی کودک مربوط می شود .

در دنیای کودک هیچ چیز به اندازه بازی هیجانات و احساسات مختلف را به کودک نشان نمی دهد . نشاط و شادی ، بیم و امید ، محبت و نفرت ، عصبانیت ، دلبری و کنجکاوی حالاتی هستند که کودک حین بازی آنها را تجربه می کند و به رشد عاطفی می رسد که به آن بعد عاطفی می گویند .

نقش و تاثیر بازی بر کودک در ابعاد مختلف آنقدر واضح و روشن است که کودک به دلیل اینکه می خواهد هوش خود را بالا ببرد و مهارت های کلامی خود را توسعه دهد و یا قوای ذهنی خود را پرورش دهد یا مشکلات مربوط به روابط اجتماعی خود را حل کند دست به بازی نمی زند ؛ بلکه کودک به علت کوچک ترین آگاهی نسبت به تغییراتی که به وسیله بازی در او ایجاد می شود تنها چیزی که شاید کودک را ناآگاهانه و با اراده خود به سوی بازی می کشاند لذت و سرگرمی است که در خود بازی نهفته است . از آنجایی که دوران کودکی از بازی جدا نیست . بازی جز لاینفک از زندگی کودک است تا این حد که برخی بازی کردن برای کودک را همانند سخن گفتن برای بزرگسالان می دانند . در واقع همان قدر که بزرگسالان نیازمند کار کردن هستند به همان میزان کودک نیز نیازمند به بازی کردن است .

کودک از بدو تولد بازی می کند . حرکات ارادی دست و پا ، شنیدن صدای خود و ادای اصوات ، بازی اولیه کودک است . لذت بردن کودک از این بازی ، او را به تکرار آن تشویق و ترغیب می کند . ادامه این بازی زمینه رشد فعالیت های حرکتی کودک را چون گرفتن اشیا یا راه رفتن را تسهیل می کند . همچنین سخن گفتن و مهارت های کلامی کودک نیز در همین راستا موجب رشد چند جانبه او می شود . میل به ترقی ، نکته ای است که در رفتار و نهاد انسان ها نهفته است و این وجه تمایز بین نوع بازی انسان و حیوان است . آنچه مسلم است بچه حیوانات همانند بچه انسان ها از بدو تولد بازی می کند و در حین بازی رفتارهای غریزی نوع خود را تمرین و فرا می گیرند که در همین زمینه بچه حیوانات مختلف یک نوع بازی مشخص دارند که دارای حرکات و بازی های یکسان هستند و هیچگاه در نوع حرکات و بازی های آنها تغییری حاصل نمی شود ، اما برعکس کودک بر حسب موقعیت ، شرایط و استعدادهای وجودی خود بازی ها و رفتارهای متفاوتی از خود نشان می دهد . کودکان در سنین خردسالی بیشتر به بازی های انفرادی و ساده می پردازند و با افزایش سن آنها تمایل به بازی های دسته جمعی و گروهی و همچنین نوع وسایل بازی در آنها تغییر می کند . در واقع آنچه که دست مایه تغییرات و میل به ترقی در کودک وجود دارد همان شوق و نشاط و لذتی است که همواره بازی به همراه دارد ، چرا که کودک بیشتر از هر چیزی از طریق بازی به نشاط و لذت می رسد . بنابراین با توجه به کارکردهایی که بازی در رشد کودک دارد .

والدین و مربیان میبایستی به این نکته توجه جدی نمایند که بین بازی هایی که کودک خودش انتخاب ، سازماندهی و هدایت می کند و بازی هایی که والدین و مربیان برای کودک انتخاب می کنند تفاوت اساسی وجود دارد ، چرا که از بازی هایی که کودک خودش انتخاب می کند بیشتر لذت می برد . بازی هایی که والدین یا مربیان انتخاب می کنند شاید لحظاتی نشاط و شادی برای کودک داشته باشد اما به علت اینکه انتخاب توسط دیگران صورت گرفته و برآمده از تمایلات و منویات درونی کودک نیست بنابراین بسیاری از جنبه های وجودی کودک را تحت تاثیر قرار نمی دهد . البته لازم به توضیح است که بازی هایی که جنبه آموزش دارند و به نوعی به عنوان ابزار و وسیله انتخاب می شوند با بازی هایی که بیشتر جنبه درمانی یا رشد و پرورش قوای خاصی از وجود کودک برنامه ریزی می شوند با هم فرق دارند . لذا توصیه اکید می شود که والدین و مربیان باید فرصت هایی در اختیار کودکان قرار دهند تا آزادانه به انتخاب بازی های مورد نیاز و علاقه خود اقدام کنند . البته گاهی اوقات کودک در انتخاب بازی سردرگم می شود که در صورت درخواست کمک میبایستی او را یاری رساند . فراموش نکنیم که بازی حق کودک است و بازی زندگی کودک است . پس این فرصت دوران طلایی را از آنها دریغ نکنیم ، زیرا که : بازی بچه ها در ابتدا

این درست نیست که کودکی یک قطار برقی را به کار اندازد یا یک ماشین کوکی را کوک کند و به راه بیاندازد و تماشا کند و بخندد و بس و هر وقت خراب شد آن را به دور بیفکند و ماشین دیگری بردارد ، زیرا در این صورت یک آدم مصرفی تربیت می شود . باید به کودک آزادی بدهیم و او را تشویق کنیم تا برای خودش اسباب بازی بسازد . اسباب بازی های خریداری شده را به کار گیرد ، تکمیل کند ، خراب کند و تعمیرش نماید ، تا از هم بپاشد و دوباره بسازد . با ماشین های برقی می تواند بار ببرد ، مسافرکشی کند ، تعمیر و تکمیلش نماید و یا یک عروسک تمام برای دختر بچه اسباب بازی خوبی نیست . باید دختر بچه را تشویق کنیم تا برای عروسکش لباس بدوزد و به او بپوشاند ، لباس هایش را بشوید ، حمامش ببرد ، به مهمانیش ببرد ، با او سخن بگوید ، در گهواره اش بگذارد و خوابش کند ، بیدارش کند و غذا و آبش بدهد و امثال این کارها که نیروی فکری کودک را پرورش خواهد داد و او را به کار و کوشش علاقمند خواهد ساخت .

اولیا و مربیان می توانند کودکان را در حل مشکلات شان کمک و راهنمایی کنند . متاسفانه اکثر بازی ها از این مزایا برخوردار نیستند . کاش عده ای از دانشمندان و کارشناسان می نشستند و برای پرورش کودکان بازی های آموزنده و سودمندی را طرح می کردند و اسباب بازی های مناسبی را می ساختند و در اختیار کودکان عزیز قرار می دادند .

باید توجه داشته باشیم که هر نوع بازی و سرگرمی برای کودکان سودمند نیست ، بازی هایی که خوی حیوانیت را در کودکان بیش از حد لازم پرورش دهد و به زندگی روحانی و معنوی آنها لطمه وارد سازد ، به صلاح آنها نیست .

اولیا و مربیان و طراحان بازی ها و مسئولین تربیت بدنی باید همیشه بدین نکته توجه داشته باشند که پرورش جسم و تن مقدمه است برای زندگی روحانی و نفسانی . پرورش فضایل و کمالات انسانی و خودنگهداری و قدرت نفسانی اصالت دارد .

بازی هایی را طرح بریزید و تبلیغ و تشویق کنید که احساس تعاون و خیرخواهی و نوع دوستی و گذشت و فداکاری و خلاقیت را در کودکان خردسال پرورش دهد و از بازی هایی که خوی حیوانیت را در کودکان پرورش می دهد بکاهید و از افراط کاری در آنها جلوگیری به عمل آورید .

با پذیرش اصل موضوع بازی و ورزش ، باید سعی کنیم که بازی ها و ورزش ها را در مسیر زندگی طبیعی انسان ها قرار دهیم تا علاوه بر حرکت و تقویت عضلات برایمان زندگی ساز باشد و قدرت نفسانی ، فضائل و کمالات انسانی را نیز در ما پرورش دهد . یعنی بازی برایمان هدف نباشد بلکه وسیله باشد .

شرایط امروزی ایجاب می کند که کودکان همراه با سایر پیشرفت ها ، همزمان از پیشرفت تکنولوژی در جهت رشد و تعالی بهره مند گردند .

تئوری های اولیه بازی

در خلال قرن هجده و اوایل قرن نوزده دو فیلسوف معروف تعلیم و تربیت غرب هنریک پستالوژی و فردریک فروبل بازی را به عنوان عاملی ضروری وارد تعلیمات تربیتی کردند . پستالوژی سوئیسی (1746-1828) معتقد بود که بازی به مجموعۀ اعمال بچه ها کمک می نماید و به ویژه از طریق درگیری ها و مشغولیات رقابتی باعث انسجام روح و جسم می گردد .

فروبل آلمانی (1782-1852) معتقد بود که بازی نه تنها باعث اختلال رشد بچه ها نیست ، بلکه یکی از مهمترین عوامل برای رشد آزاد طفل می باشد و امکان می دهد تا بچه ها از لحاظ جسمانی ، احساسی و فکری رشد هماهنگی داشته باشند .

در خلال قرن نوزدهم محققین بسیاری در جستجوی تئوری هایی بودند که بتواند معانی و مقاصد اصلی و بنیادی بازی را بیان نماید . با اینکه هیچ یک از تئوری های ارائه شده ، امروزه نمی تواند تاب آزمایشات دقیق علمی را بیاورد . با این وجود به خاطر اینکه برای اولین بار دانشمندان توجه دقیق و جدی خود را وقف کشف ماهیت بازی نموده اند ، هر یک از نظریات ارائه شده ، دارای ارزش و اعتبار زیادی می باشد .

در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم ، شش تئوری عمده و معروف بازی وجود داشت که هر یک در اروپا و آمریکا برای خود اعتبار زیادی کسب کرده بود که به دلیل ضیق زمان به اختصار به آن می پردازم .

گروس در کتاب بازی انسان ، بازی را به چهار نوع مهم درجه بندی می نماید .

او تئوری گسترده ای را پدید آورد و در آن عوامل زیادی از قبیل عوامل فیزیولوژیکی ، روانی ، ذوقی ، اجتماعی و تربیتی را دخالت داد تا بتواند مجموعۀ نظریات خود را تشریح و بیان نماید .

گروس همچنین متوجه ارزش بازی به عنوان وسیله ای برای تعلیم گردید که در آن صورت ، تعلیم شکل فعالیتی بازیگونه به خود می گیرد یا اینکه بازی تبدیل به تعلیم سیستماتیک می گردد . او هشدار می دهد که بین ورزش و تحصیل با انواع کارهای دیگر باید تفاوت قائل شد با این حال خود او معتقد است که کار باید دارای نوعی انگیزه بازی باشد .

نکته اساسی تئوری گروس در این است که کوشش دارد تا به فعالیت ها و بازی ها که از نقطه نظر اسپنسر-شیلر بی هدف بودند هدف های جدی بیولوژیکی بدهد . شاید بزرگترین کمک گروس ارائه این اندیشه باشد که بازی مهمترین فنی را ارئه می دهد که به وسیله آن جوانان جوامع مختلف یاد می گیرند که وظایف و اعمال بزرگسالان را انجام دهند .

او شدیداً بازی را از کار که دارای هدف و منظور خارجی است و الزاماً کوشش های عضلانی را به همراه دارد جدا کرده است . این تقسیم بندی قاطع بین کار و بازی مورد قبول کارشناسان نهضت توسعۀ تفریحات سالم قرار گرفت و در اثر آن بود که به حمایت از نیاز انسان به بازی پرداخته و چنین عنوان کردند که تنها به وسیله بازی است که انسان می تواند از اثرات مضر و زیان آور خستگی ناشی از کار جلوگیری کند و با پرداختن به آن خود را برای کار مجدد آماده و  مهیا سازد .

انواع بازی ها

بازی های 1. فیزیکی  2. فکری   3. رایانه ای  4. سنتی  5. ذهنی  6.

شاید کمی مضحک به نظر رسد اما آیا شما فکر می کنید که بازی کردن صرفاً به کودکان اختصاص دارد اما یقیناً شما اشتباه می کنید همه ما بزرگترها نیز نیاز داریم بخشی از وقت خود را به بازی اختصاص بدهیم بله بازی اما بازی با کودکان خود که هم بازی کرده باشیم و این موضوع مهم را نیز به کودکان خود منتقل کنیم تا او احساس کند که بازی کردن چقدر اهمیت دارد . ما به عنوان بشر نیاز داریم بازی کنیم زیرا بازی کردن یک عمل غریزی و اساسی برای بقای انسان است . با بازی پیوسته توانایی های ما در سازگاری و حل مشکل ، بهتر شکل می گیرند تا با این دنیای پیچیده کنار بیاییم و احتمالاً واکنش های بهتری نسبت به موفقیت های دشوار نشان می دهیم .

بازی کردن به ما می آموزد چطور احساسات منفی خود را مدیریت کرده یا تغییر دهیم و این اساس سلامت جسمی ، ذهنی و عاطفی است .

تعریف ورزش

ورزش عبارتست از انجام دادن حرکات بدنی و تکرار آنها به گونه ای که موجب توان و ورزندگی بیشتر شود . البته این تعریف مربوط به اصطلاح معروف ورزش است وگرنه از نظر لغوی واژه ورزش قابل اطلاق به تمرین های ذهنی نیز هست . پس اولین فایده ورزش کسب توانمندی جسمانی برای انجام کارهای سخت و سنگین زندگی است . ولی فایده ورزش ، منحصر به نیرومندی بدنی نیست ، بلکه با توجه به اینکه اساساً بدن به گونه ای آفریده شده که نیاز شدیدی به حرکت دارد و اگر مدتی بدون حرکت در گوشه ای بنشینیم یا بخوابیم به انواع مرض ها و بیماری ها مبتلا می شویم ولی همه کس تا حدودی تجربه کرده اند که ، موقعی که حرکات بدنی انجام می دهند ، غذایشان بهتر هضم می شود و احساس نشاط بیشتری می کنند .

با توجه به این نکته ، نقش ورزش را در سلامت بدن نیز می شناسیم و بنابراین می توانیم فایده دوم ورزش را تامین سلامتی بدن بدانیم . ورزش به صورت دیگری نیز در سلامتی مؤثر است و آن اینکه ورزش در نیرومندی بدن مستقیماً اثر دارد و بدنی که نیرومند تر باشد مقاومتش در برابر امراض گوناگون بیشتر می شود و بدین ترتیب ، شخص ورزشکار کمتر بیمار می شود و در صورت بیمار شدن زودتر بهبودی می یابد .

سومین فایده ورزش که از یک نظر مهمترین آن هم هست اینست که به طور مستقیم و با واسطه در سلامت روح و روان و تعادل شخصیت روانی و آمادگی برای تکامل های معنوی مؤثر است . برای ورزش فواید دیگری نیز می توان در نظر گرفت که از آن جمله حفظ زیبایی و تناسب اندام است .

پیامبر اسلام فرمود :

انﱠ لبدنک علیک حقّا

بدن تو بر تو حقی دارد ، حق بدن را باید ادا کنی ، روز قیامت تو را مجازات می کنند .

امیرالمومنین علی (ع) در دعای کمیل می گویند :

الّلهم قوﱢ علی خدمتک جوارحی

خدایا مرا ، این بدن مرا ، این عضلات مرا نیرومند کن ، در خدمت به خودت .

بیان شهید محمدعلی رجایی (رئیس جمهور فقید) در رابطه با تاثیر حرف معلم بر کودکان خردسال

آنقدری که شما می توانید در ساعت ورزش بچه ها را تربیت کنید در ساعات دیگر اینقدر ممکن نیست .

آری در ضمن فعالیت های گروهی ورزشی است که می توان به بهترین وجه درس های زیر را عملی ساخت و فهمید و تعقل کرد .

رعایت حقوق ، احترام متقابل ، از خود گذشتگی ، همکاری ، قبول مسئولیت های اجتماعی ، پشتیبانی و دفاع از دیگران ، تلاش برای هدفی واحد .

کدام درس از درس های موجود مدرسه مثل ورزش درس عملی است ، در این درس ، اخلاق را و ادب را و نظم را می آموزیم و نیز حس تحقیق و مسئولیت و تعهد را و علاوه بر آموزش ، عمل می کند و به صورت "صفت" در می آورد . یعنی نه فقط آموختن است که تربیت است و نیز این درس تعاون را و احسان را و ... هم می آموزد .

سایر معلمان با "حرف" می توانند اثر کنند اما معلم ورزش فقط با "عمل" می تواند تاثیر نماید و معلم ورزش در خردسالی و بی کتاب ، کار تربیت را انجام می دهد .

ورزش ، زمینه ساز تندرستی و عامل اساسی تربیت

ورزش

قابلیت جسمانی آدمی را می افزاید تا بهتر قادر به انجام وظایف و کارها باشد و کارآیی وی بیشتر گردد و دیرتر خسته شود و چالاک تر و سریع تر کار کند و دستانش در کار و ادامۀ تلاش بیشتر باشد .

و همچنین (قوای سازگاری او) را با انواع کارها و چسبیدن دست وی را به آنها ممکن تر می سازد .

(قدرت فراگیری) را نیز بالاتر می بردتا مهارت ها را بهتر کسب کند . حواس را تیز تر می کند و هوش را می پرورد و قدرت ذهنی را بالاتر می برد .

(عواطف عالی) را در فرزند زودتر تشکیل می دهد ؛ و او بر تصمیم گیری توانا تر خواهد بود .

از فرزند ورزیده احساس مسئولیت ، قبول قانون شایسته ، دوستی ، همکاری و پشتکار در فعالیت ، بیشتر انتظار می رود .

محیط ورزش برای امنیت روانی ، لطافت برخورد و معاضدت ها همیشه آماده تر است .

محیط ورزش همواره تلقین "انضباط ، نظم ، دقت ، هماهنگی ، صداقت ، محبت و صمیمیت در خدمت"  می کنند و بهترین نمودار فضای سالم برای تربیت فرزند می باشد .

توجه به ضرورت ورزش و نقش آن در ایجاد سلامتی گونه ای است که متخصصین ورزش و پزشکی ورزشی به تنظیم برنامه های ورزشی در دوران کودکی ، دبستان و سپس بالاتر توجه خاصی دارند .

در جامعه کنونی ورزش به عنوان یک امر انسانی- تربیتی مورد توجه است . تمامی اقشار اجتماعی منجمله کودکان خردسال به ورزش کردن نیاز دارند . جامعه شناسان را عقیده بر این است که در شرایط زندگی ماشینی و افزایش ساعات فراغت ، ورزش را می توان به عنوان وسیله ای مطلوب برای تامین تفریح سالم و تجدید قوای افراد جامعه و نیز حفظ سلامت جسمی و روحی آنها مورد استفاده قرار دارد .

جرج دی باتلر در کتاب مقدمۀ تفریحات سالم و بازی در جامعه به این نکته اشاره کرده است که تفریحات سالم و ورزش در گذراندن اوقات فراغت نقش سازنده ای در جامعه دارد . او معتقد است که واژۀ بازی و ورزش در اوقات فراغت کودکان و جوانان نوعی بیان حالت های روانی یا عاطفی و عادات رفتاری آنها است . اکثر نویسندگان و صاحب نظران ورزشی را عقیده بر این است که بازی و ورزش یکی از عوامل اصلی و موثر در روند رشد کودکان ، نوجوانان و جوانان است .

تاثیر خشونت های تلویزیونی بر کودکان

سوالی که در ابن رابطه به ذهن ما خطور می کند  آیا تاثیر خشونت های بازی های رایانه ای کمتر از خشونت های تلویزیونی بر کودکان هستند یا بر عکس ؟

بررسی های محققین آمریکایی که اخیراً انجام شده است نشان می دهد 4 تا 5 ساعت در روز را صرف تماشای تلویزیون می کنند در همین رابطه حتی مطالعات نشان می دهد نوزادان و خردسالان نیز با وجود سن بسیار کم خود حداقل دو ساعت در طول شبانه روز به صفحه تلویزیون نگاه می کنند و این موضوع نشان می دهد که تلویزیون می تواند تاثیر بسیار عمیقی بر روی رفتار و شخصیت کودکان بگذارد و حتی شیوه زندگی آنها را دستخوش تغییر قرار دهد . به هر حال دو سال اول زندگی نوزادان سن بسیار مهمی از نظر رشد مغز محسوب می شود که در این رابطه تلویزیون می تواند در این رشد اختلال ایجاد کند و حتی یادگیری کودکان را دستخوش تغییر کند و آن را به تاخیر بیاندازد . فلذا بسیاری از کارشناسان و صاحب نظران معتقدند ریشه بسیاری از خشونت های امروز جامعه ما ترویج خشونت توسط تلویزیون است . در سال های اخیر میزان نمایش تصاویر خشونت بار در تلویزیون و فیلم های سینمایی رشد چشم گیری داشته است که این عامل تاثیر بسیار مخربی بر روی روح و ذهن کودکان گذاشته و آنها را به سمت پرخاشگری سوق داده است . در بسیاری از فیلم های تولید شده اخیر در آمریکا حاوی موضوعات جنایی بوده که همین امر موجب شده هر روزه بر میزان نمایش صحنه های خشونت بار افزوده شود . همین موضوع موجب می شود کودکان با تاثیرپذیری از شخصیت اصلی و قهرمانان این گونه فیلم ها به طور ناخودآگاه به سمت خشونت کشیده شوند و در ضمیر ناخودآگاه آنها این موضوع شکل بگیرد که برای موفق شدن و مهم شدن عصبانیت ، برخورد فیزیکی و پرخاشگری لازم و ضروری است . صحنه های خشونت بار فیلم ها معمولاً در ذهن انسان به مدت طولانی باقی می ماند . در واقع این گونه فیلم ها تاثیر عمیقی بر ما می گذارد که برای مدت زیادی در ذهن ما باقی می مانند .

از آن جایی که تلویزیون ها بسیار فراگیر هستند و تقریباً در هر خانواده ای یک دستگاه تلویزیون وجود دارد این امر موجب می شود که کودکان ساعت ها در برابر آن میخکوب می شوند و نکته نگران کننده در این رابطه موضوع این است که هیچ محدودیتی برای کودکان وجود ندارد و آنها تقریباً همه برنامه های آن را تماشا می کنند تا جایی که در خیلی از خانواده ها حتی کنترل از راه دور تلویزیون در اختیار کودکان می باشد . به هر حال فیلم های خشن خواسته یا ناخواسته از تلویزیون پخش خواهد شد این وظیفه والدین است که شیوه تماشای تلویزیون کودکان خود را به نوعی مدیریت نمایند .

حال این پرسش مطرح می شود که میزان صدمات و آسیب هایی که از ناحیه بازی های رایانه ای متوجه کودکان خردسال و عزیران دلبندمان می باشد با آنچه که از برنامه های تلویزیونی کودکان مشاهده می کند چقدر می باشد . در واقع باید پرسش مذکور را اینگونه مطرح کرد : چرا والدین نگران آسیب های وارده از ناحیه بازی های رایانه ای به فرزندان خود هستند اما این میزان کارایی را از ناحیه برنامه های تلویزیونی که در بعضی اوقات به مراتب خطرناک تر از بازی های رایانه ای است را ندارند .

زندگی در محیط های کوچک و سربسته به نام آپارتمان و کثرت مشغله کاری والدین از معضلاتی است که گریبان گیر اکثر ساکنین شهرهای کوچک و بزرگ ما می باشد و یقیناً کودکانی که در چنین شرایط و موقعیتی رشد خواهند یافت . مسلماً به علت فقدان توجه لازم و کافی والدین به آنان از یک طرف و از سوی دیگر کمبود فضای مناسب برای فعالیت و تحرک مورد نیاز کودکان خردسال دچار مشکلات جسمی و روحی خواهند شد .

والدین با آشنا شدن با حرکات ساده و مفید می توانند در محیطی حداقل و صرف زمانی اندک با کودکانشان رابطه برقرار نمایند و بازی و ورزش کنند که با اجرای تمرینات و حرکات علاوه بر ایجاد سلامتی برای والدین ، کودکان خردسال شادی را به خانه ها هدیه کنند .

قدر مسلم و پرواضح است که رشد کودک در طی مراحل تکامل حرکتی وی روی می دهد و یادگیری مهارت های حرکتی ، برای تکامل مهارت های ذهنی و ادراکی کودک اهمیت دارد . بنابراین کودکان فرصتی برای رشد فعالیت های حرکتی مشخص که ممکن است منجر به مشکلاتی در خواندن و نوشتن شان شود ، ندارند . آنچه مسلم است ارتباط کودک با والدین به دلیل فعالیت هایی که والدین و کودک با هم دارند بسیار ارزشمند می باشد . بنابراین والدین می توانند با کودکان برای پیشبرد تکامل حرکتی شان فعالیت کنند که این فعالیت ها می توانند از بدو تولد کودک آغاز شوند .

همانطوری که می دانید بیش از نیم قرن از تولد بازی های رایانه ای در جهان می گذرد و در همین راستا نیز از 10 سال پیش در دنیا رده بندی سنی به عنوان راه حلی برای کاهش آسیب های ناشی از استفاده از بازی های رایانه ای به کار گرفته شده است . به دلیل اینکه مدت زمان زیادی از ورود بازی سازان کشور ما به عرصه تولید این نوع بازی ها نمی گذرد بنابراین تولیدات داخلی به میزان مشابه خارجی آن از جذابیت لازم برخوردار نمی باشد و در حال حاضر به هیچ وجه توان رقابت با تولیدات مشابه خارجی در هر دو بعد قیمت و کیفیت را ندارند . البته اگر تولید کنندگان داخلی به نیازهای واقعی ، علایق و سلایق و روحیات کودکان توجه لازم را نکنند یقیناً از شرایط و موقعیتی که در حال حاضر با آن روبرو هستیم عقب تر خواهیم رفت و از غائله رقابت دور خواهیم شد .

کودکان معصوم و بی گناه همواره در معرض تهدیدهای مختلف قرار دارند که یکی از این تهدید های جدی ، بازی های رایانه ای است که در دهه اخیر به طور گسترده به خانواده های ایرانی نیز راه یافته است اکثر خانواده ها شناخت لازم و کافی از تاثیرات عمیق و مخرب این بازیها ندارند .

البته بازی های رایانه ای فی نفسه نه تنها برای کودکان مضر و مخرب نیستند ؛ بلکه برای رشد و تعالی کودکان لازم و مفید نیز می باشند ، اما آنچه که موجب نگرانی است نگاه و نگرش تولید کنندگان محصولات و کالای بازی های بازی های رایانه ای خارجی است و این نگرانی و حتی تهدید کودکان ایرانی را در پی خواهد داشت . در واقع اگر با آگاهی دادن جامع و کامل به والدین از یک سو و انتظار و توقع به جا از تولید کنندگان داخلی به منظور تولید بازی های مناسب برای کودکان خردسال از سوی دیگر امکان و فرصت مقابله با آنچه که تهدید کننده کودکان گفته می شود به وجود می آید .

دور کردن و محروم کردن کودکان خردسال از بازی های رایانه ای منطقی نیست ، از طرفی به دلیل اینکه بازی های رایانه ای قابل دسترس تر ، ارزان تر و کم سر و صدا تر هستند کودکان خود را به سمت این نوع بازی ها سوق می دهیم ؛ زیرا که ما چون والدین به خصوص مادران وقت و فرصت کافی برای همراهی و بازی با کودکان خود را نداریم . صرفاً برای خلاص شدن از مزاحمت های آنها با در اختیار گذاشتن این بازی ها کار خود را راحت می کنیم به همین سادگی .

شاید کسی تصورش را نمی کرد که بازی های رایانه ای روزی به این سرعت این قدر فراگیر شوند که جایگزین بسیاری از فعالیت های پرشور و نشاط و سرشار از تحرک کودکان بشوند و حتی بعضی از آنها تاثیرات عمیق و مخرب بر جای بگذارند .

حالا یکی از دغدغه ها و دردسر هایی که والدین با آن مواجه هستند نحوه سرگرم کردن کودکانشان می باشد . خصوصاً برای مادران شاغل این دردسر مضاعف است که می بایستی برای آن چاره اندیشی اساسی کنند و شاید در این شرایط ، راه حلی که به فکر خیلی از والدین می رسد استفاده از بازی های رایانه ای که می توانند چند ساعتی کودکان را سرگرم سازد و خیال مادران را راحت نماید . در این رابطه اولین سوالی که مطرح می شود این است که کدام بازی رایانه ای برای چه سنی مناسب است ؟

یکی از نکات مهم که مسئولیت والدین را در زمینه بازی های رایانه ای کودکان دو صد چندان می کند این نکته است که خردسالان در شرایط و موقعیتی قرار دارند که به نوعی حق انتخاب کامل ندارند و این کار موجب می گردد که والدین یا باید خودشان شناخت و آگاهی کامل از نقش و تاثیر نرم افزارها و CD های رایانه ای به کودکان خود داشته باشند یا مراکزی در مقام آگاه سازی والدین وجود داشته باشد و اطلاع رسانی جامع و کامل انجام بگیرد .

کودک 4 یا 5 ساله پولی در اختیار ندارد و نمی تواند خودش به مراکز عرضهCD  بازی های رایانه ای مراجعه و شخصاً خرید کند . پس مسئولیت اصلی متوجه والدین است . بنابراین با نگاه اجمالی به نوع دسته بندی زیر می توان بهتر اظهار نظر کرد .

پس اینگونه نتیجه می گیریم که در هر حال درصدی از کودکان عزیزمان به انجام بازی های رایانه ای می پردازند لذا وظیفه والدین ، مربیان ، مدیران و مسئولان امر مدیریت کردن این موضوع است نه پاک کردن صورت مسئله . فراموش نکنیم که یک اصل اساسی و اصول علمی می گوید : حدود 85 درصد شخصیت کودکان در سنین 6-4 سالگی شکل می گیرد . پس این مقطع سنی بسیار حساس ، مهم و به نوعی حیاتی است .

انجام بازی های رایانه ای نه تنها بد نیست ؛ بلکه می تواند مثبت هم باشد اما آنچه که موجب نگرانی والدین ، مربیان ، مدیران و مسئولان می باشد اولاً بیش از اندازه صرف وقت در طول روز توسط کودک جهت انجام بازی های رایانه ای است و دوم اینکه کودک نوع بازی های غیر مجاز را انجام دهد . بنابراین آسیب های از هر دو بخش به نوعی تهدید جدی تلقی می شود .

چه بازی هایی را برای کودکان خود بخریم ؟

اکثر بازی های رایانه ای که به وسیله شرکت های بزرگ خارجی طراحی ، تولید و توزیع می شوند کودکان را با پوشش های نا مناسب ، صحنه های خشونت بار ، زمینه های روابط جنسی و مانند آن آشنا می کنند و در صورت عدم توجه والدین به تهیه بازی مناسب کودک ، یقیناً با تصاویری از درگیری های شدید ، قطع اعضای بدن ، خونریزی ، تجاوز ، رفتارهای جنسی ، برهنگی و همانند آن مواجه می شوند البته مطالب ارائه شده این مقاله در خصوص کودکان گروه سنی تا 7 سال سن (خردسالان) می باشد . بنابراین بهترین و مطمئن ترین نحوه و شکل خرید بازی های رایانه ای توجه به نشان هایی که در نظام رده بندی ESRB است و بازی های رایانه ای را براساس گروه های سنی خاصی دسته بندی و با حروف انگلیسی بر روی پاکت مشخص شده می باشد . به عنوان مثال حرف C بر روی تولیداتی که بیشتر برای کودکانی با 3 سال سن و خانوده هایی که برای فرزند خود به دنبال بازی رایانه ای مناسب کودک خود هستند نصب شده است و یا بازی هایی که با نشان E  مشخص شده اند برای کودکان 6 سال و بالاتر مناسب هستند و این نوع بازی ها از نظر محتوایی ممکن است دارای ساختار کارتونی و به همراه خشونت خیلی کم و یا خیالی و تخیلی باشند .

بنابراین هر چند در دو گروه بازیهای E و C تهدیداتی اصلاً یا کمی وجود داشته باشد ، ولی به هر حال از اصل موضوع یعنی کم تحرکی ، شور و نشاط ، خلاقیت و کارآفرینی کودک کم می کند .

در اوایل قرن نوزدهم تعدادی از روانشناسان برجسته و کارشناسان رشد ، تحقیقات و بررسی های زیادی در مورد رفتارهای بازی به عمل آوردند و در زمینه کمک های بازی به رشد و ازدیاد سلامتی و مرحله تربیتی آن مطالب موافق بسیاری نوشته اند .

یک روانشناس برجسته به نام "سی شور" در سال 1916 با تکیه بر اهمیت بازی در رشد اجتماعی بچه ها به خصوص حس همبستگی و همانندی در گروه ، اظهار عقیده می کند که بازی کودک در همان سطح خود تکرار کشش و کوشش های دوران بزرگسالی است .

بدین ترتیب در تعلیم و تربیت به تدریج جوی به وجود آمد که در آن به بازی به عنوان عامل ضروری و اساسی در تعلیم و تربیت توجه می شد و از آن به عنوان وسیله مهم یادگیری طرفداری می گردید که به مراتب از کار خوشایندتر و کم خسته کننده تر است و نتیجه می گرفتند که در بازی توجه و دقت بچه ها به چندین جا تقسیم نمی شود و چون از روی دلخواه و میل انجام می گیرد بنابراین وسایل یادگیری طبیعی را به وجود می آورد .

عجیب است که در این دوره هیچ نویسنده ای پیدا نشد که بازی را عاملی بالقوه خطرناک و خود تباه کن بداند در صورتیکه همیشه از آن به عناون عاملی سازنده ، مفید و مطلوب یادگیرنده و غریزه بازی به طور غیر ارادی همیشه سودمند و نافع بوده است .

جنبه های روانی بازی

در خلال دهه های اول قرن ، تعدادی زیادی از روانشناسان درباره نقش بازی و سرگرمی در رشد و تکامل انسان مطالب ارزنده ای بسیاری نوشته اند و توجه آنها همیشه به سه بخش اساسی معطوف بوده است که عبارتند از :

در دهه 1940 "رات استرانگ" یکی از دست اندرکاران مهم در بخش هدایت کودک نوشت : دوران بازی بچه ، چراغی هدایتی است برای دوران بلوغ اجتماعی او و بازی بهتر از هر فعالیت دیگری مسئولیت های او را برایش مکشوف و معلوم می دارد . مشابه همین مطلب را دو روانشناس معروف کودک به نام گزل و ایلک اینگونه بیان داشته اند : "بازی های کاملاً جاذب برای رشد کامل عقلی ، ضروری به نظر می رسد ."

نقش بازی در تکوین شخصیت

بازی تجربیات پر اهمیتی است که کودکان ضمن آن از لحاظ احساسی ، اجتماعی و روانی رشد کرده نمونه های رفتاری آنها شکل می یابد که خود این نمونه رفتارها در سراسر زندگی سرمشقی مفید به حال آنها خواهد بود . روانشناسی به نام "لورنس فرانک" در این باره می نویسد :

بازی ای که ما در آغاز شناسایی و فهم آن هستیم ، راهی است که بچه ها به آن وسیله چیزهایی را یاد می گیرند که هیچکس نمی تواند آنها را به بچه ها بیاموزد ، راهی است که از طریق آن کودک واقعیت های دنیای خارج از قبیل زمان ، مکان ، اشیا ، حیوانات ، ساختمانها و مردم را کشف کرده خود را با آنها آشنا می سازد . کودک ضمن بازی و از طریق آن ، زندگی کردن در دنیای معانی را و ارزش های دنیای مادی ما را می آموزد و به ارزش تلاش های مستمر در راه رسیدن به هدف های نرسیده پی می برد . کودک این تجربیات و کشفیات و یادگیری ها را مطابق سلیقه و به طریقی که خاص خود اوست انجام می دهد . از طریق بازی بچه ها نمونه های متعدد و پیچیده و ظریف زندگی انسان ها و روابط مابین آنها را تمرین و تکرار می نمایند تا آنها را فراگیرند زیرا آنها می باید در بزرگسالی در زندگی اجتماعی شرکت داشته باشند .

روانشناسان درباره نقش بازی در دوران مختلف زندگی به بررسی و تحقیق پرداخته اند که دوران نوزادی ، دوران قبل از دبستان ، دوران دبستان و دوران نوجوانی از آن جمله است . محققین اولین شکل بازی را در دوران "شیرخوارگی" در قالب و شکل بازی های "لذت حسی" پیدا کرده اند که ضمن این بازی ها ، نوزاد تجربه های حرکتی اعضای بدن خود ، محرک های محیطی از قبیل اصوات ، مزه ها و تأثیرات حسی را کشف و با تکرار آنها لذت می برد . در اواخر دوران نوزادی بچه ها به "بازی های مهارتی" پی می برند و توان عملی خود را می آزمایند . در اوایل دوران نوپایی (تاتی کردن) بچه ها به بازی های "تقلیدی و نمایشی" می پردازند ، آنها ادای صحنه های زندگی هر روزی را که می بینند در می آورند و برای این کار از عروسک و اسباب بازی هایی که به شکل حیوانات درست شده استفاده می کنند و در نقش هر یک از آنها کارهای آنها را تقلید می کنند و اداهایشان را در می آورند .

"اریک اریکسن" تمام این مرحله از رشد را چنین بیان می کند :

نوزاد در حالیکه بدنش در مرکز بازی ها قرار دارد با آن به بازی می پردازد . این نوع بازی ها پیش از آنکه ما به عنوان بازی به آن ها توجه کنیم آغاز شده است . این بازی ها در ابتدا با مجموعه ای از کشف و تکرار ، تکان دادن اعضا حرکتی ، ادراکات حسی و صدا درآوردن ها شروع می گردد ، سپس با افراد و اشیایی که در دسترس اوست و با دنیای کوچک اسباب بازی های خود به بازی می پردازد .

محتوای بازی های بچه ها اغلب زمینه ساز تسهیل مشکلات تجربی بچه هاست تا آنها به نحوی بر این مشکلات غلبه و تسلط یابند . بازی کودک اغلب تردیدها و ترس های او را منعکس و نمایان می سازد . کودک می آموزد که قادر است با دنیای خارج رابطه واقعی داشته باشد . بسیاری از تجربه های بازی به بچه ها این امکان را می دهد تا آنها با آنچه که "بتلهیم" آن را خویشتنداری می نامد ، برسند .

او خاطر نشان می سازد که بسیاری از فعالیت بچه ها از لحاظ روانی پر معنا و مهم اند .

غالباً هدف بچه ها این است که خود خطرات را بیازمایند و ترس ناشی از ناشناخته هایی که دنیا را برای آنها پر مخاطره می نمایاند از بین ببرند . به عنوان نمونه بازی دالی (که در آن بچه ها سرشان را زیر چادر ، پشت متکا ، صندلی یا چیزهای دیگر پنهان می کنند و تصور می کنند که خود را از چشم مادرشان مخفی کرده اند . مادر با رفتن خود به سراغ آنها و پس زدن مانع و با گفتن دالی او را پیدا می کند) در بچه این اطمینان و اعتماد را به وجود می آورد که در صورت دور شدن از مادر باز مادر او را فراموش نمی کند ، دنبالش خواهد گشت تا پیدایش کند ، او در می یابد که او می تواند از پناه مادر دورتر هم برود و به بازی بپردازد . بدین ترتیب و با این اعتماد محیط بازی او گسترش می یابد .

همچنین در بازی ها و فعالیت های چرخشی که از تاب ، سرسره و چرخ و فلک استفاده می شود یا هنگامی که پدر یا مادر دست های او را گرفته به دور خود می چرخانند یا به هوا پرتاب کرده مجدداً او را می گیرند در تمام این بازی ها کودکان خود تعمداً و با اصرار به استقبال خطر ، ناپایداری ها و سرگیجه های ناشی از چرخ خوردن ها می روند تا مطمئن شوند که می توانند این مهارت ها را کسب کرده و خطرات ناشی از آنها را نیز از بین برده بر آنها غلبه کنند و همچنین در بازی هایی که با ترس و خطر آمیخته و همراه است مانند بازی قائم موشک (یا قائم باشک) که بچه خود را در جاهای تاریک مخفی می کند حاکی از این است که او دارد امنیت بیرون از خانه را تجربه می کند تا مطمئن گردد که خارج از خانه نیز می تواند برای او محیط امنی باشد .

بدین ترتیب بازی وسیله ای به وجود می آورد که از طریق آن کودکان می توانند نیروهای درونی و مراحل خویشتنداری خود را توسعه و پرورش دهند . رشد استقلال بچه ها با تغییری که در ماهیت روابط اجتماعی بازی آنها به وجود می آید تغییر می یابد . توضیح اینکه همچنانکه کودکان از سن شیرخوارگی به طرف سن پنج یا شش سالگی پیش می روند بازی های آنها نیز از فعالیت های فردی (تکی) به فعالیت های کنارهمی (بچه ها در کنار هم می نشینند ولی هر یک مستقلاً با اسباب بازی خود مشغول به بازی می شوند) و سرانجام به بازیهای دسته جمعی و مشترک تغییر می یابد . بازی های نمایشی یا تقلیدی در خلال سنین دو و سه سالگی به طور ناقص انجام می گیرد ولی به هنگام ورود به کودکستان بچه ها با مهارت بیشتری نقش های خود را ایفا کرده و همچنین زمینه همکاری بیشتری با دیگران را پیدا می کنند .

دامنه محیط بازی کودک به تدریج از تخت خواب به نرده های لبه تخت و از آنجا به کف اتاق و بالاخره به حیاط و زمین بازی یا خیابان گسترش می یابد . کودک به بررسی آب ، هوا و زمین می پردازد و خصوصیات هر یک را کشف می کند . او از هرچه بتواند بالا می رود ، به هرچه می رسد لگد می زند ، توی آب راه می رود و شنا می کند و ضمن این فعالیت ها حرف زدن و مهارت های دستی (گرفتن و پرتاب کردن و ...) را تمرین می کند . او به سنگینی اشیا ، تندی و سرعت ، وزن و قدرت اشیاء و وسایل پی می برد و عکس العمل دیگران را نسبت به رفتار خود در می یابد تمام این ها برای خود-فهمی همه جانبه ضروری است . بسیاری از حالات عقب افتادگی های ذهنی کودکان جوامع امروزی به خاطر محرومیت و کمبودهای محیطی شدت یافته است ، زیرا کودکان در اثر فقدان انگیزه های مناسب و کافی در شکل و قالب انگیزه های زبانی ، مفهومی و موضوعی ، مجلات ، کتب ، اسباب بازی و کالاهای تفریحی و سایر عناصری که برای رشد سالم ضروری است دچار این گونه کمبودها می گردند . کودک به هنگام رسیدن به سن بلوغ باید از طریق بازی به بسیاری از چیزهای مورد علاقه خود ، مهارت ها و شایستگی های اجتماعی رسیده باشد تا او را در این مرحله پرمخاطره از رشد و نمو یاری نماید .

نقش بازی در یادگیری

تعدادی از روانشناسان دهه های اول قرن بیستم که درباره رفتار کودک تحقیق می کردند به این نتیجه رسیده بودند که بازی برای رشد خلاقیت ، کاردانی و ابتکار بسیار ضروری است چنانکه "لهمن" و "ویتی" در دهه 1920 نوشته اند که بدیهی است که به کار گرفتن فعالیت های بازی به عنوان نیروی تربیتی و ابزار آموزشی در تعلیم و تربیت جدید ضرورتی حیاتی داشته و باید از آنها به عنوان ارکان اصلی و اساسی در برنامه ریزی و طرح های تربیتی و آموزشی استفاده گردد و عقیده بر این بود که مسائل تعلیم و تربیتی چنان ارائه کردند که کودک آزادانه و از روی میل ، آنها را در قالب نوعی بازی دنبال کند و و در این راه باید با دادن وقت کافی و فضای مناسب ، فراهم سازی وسایل ، جلب و جذب کامل بدون نیاز به تشویق و تنبیه آنها را در شرکت ارادی خود آزاد گذاشت .

عواملی که موجب می شود کودکان به بازی های رایانه ای گرایش و یا علاقمند شوند

به منظور پیدا کردن پاسخ مناسب ، میبایستی شرایط خانوادگی و محیطی کودکان خردسال را بررسی کنیم در حالتی که کودک از هر گونه دسترسی به :

-         فضای مناسب جهت بازی کردن

-         عدم همراهی اعضای خانواده با او (عدم احساس شرایط و نیاز کودک)

-         بی توجهی به نیازهای ضروری کودک

-         بی توجهی ، بی حوصلگی و حتی عدم شناخت و آگاهی والدین از این موضوع

-         و ...

نکاتی که در این مقاله فرصت طرح آن فراهم نگردید

الف – خشونت ها در برنامه های تلویزیونی که کودکان خردسال فرصت تماشای آنها را پیدا می کنند و اثرات و صدمات آن کمتر از باری های رایانه ای نیست .

ب – خشونت ها از ناحیه بازی های رایانه ای غیر مجاز که در دسترس کودکان خردسال قرار می گیرند .

قابل توجه والدین ، مربیان ، مسئولان و کلیه دست اندرکاران

-         تالیف کتاب کودکان در ایران کم است و اکثر کتاب های موجود ترجمه شده هستند .

-         محروم شدن از بازی درست مانند محروم شدن از خواب است .

-         کودک از بازی کردن باید لذت ببرد .

-         نویسنده ای می گوید : زمین های خوب بازی بدون مدرسه از
مدارس بدون زمین بازی بهتر است .

-         احیاء بازی های سنتی ایران ، بازی های سنتی که ساختار خاص خود را دارد (شانزده سال پیش آموزش و پرورش از برنامه  دانش آموزان حذف کرد ، در حالی که ورزش باعث توانمندی بچه ها می شود . همیشه در کنار ورزش چند بازی کودکانه هم بوده و حذف ساعت تفریح بچه ها سبب می شود توانایی کودکان کم شود . بازی های قدیمی باید همانند سازی شوند) .

-         در هر یک از بازی های سنتی چندین مهارت نهفته است و زمانی که آنها به فراموشی سپرده می شود ، مهارت اجتماعی در کودکان پایین می آید .

-         کسب مهارت در کودکی به وسیله بازی تمرین می شود .

پیشنهادات

الف – پژوهشی در مهد کودک های الکترونیکی موجود انجام گیرد .

ب – پژوهشی در مهد کودک های شهری و روستا مهدها انجام گیرد .

ج – پژوهشی از کودکان خردسال غیر مهدکودکی در شهر تهران و سپس در استان ها .

در پایان امیدوارم در سومین نمایشگاه و کنفرانس کودک الکترونیکی که در آینده برگزار خواهد شد جنبه های آماری در ارائه مقالات و انجام پژوهش های پیشنهادی را شاهد باشیم .

e-mail : این نشانی پست الکترونیک دربرابر spambot ها و هرزنامه ها محافظت می شود. برای مشاهده آن شما نیازمند فعال بودن جاواسکریپت هستید